Mimar Sinan

Sokollu Mehmet Paşa Camisi

Yapım yılı: 1569-1570
Bulunduğu şehir: Kırklareli
Bulunduğu ilçe: Lüleburgaz
Bulunduğu semt: Merkez
Adres: İstanbul Caddesi Lüleburgaz Kırklareli
Ulaşım tarifi: Lüleburgaz’ın merkezinde, Lüleburgaz Hükümet Konağı’nın tam karşısında yer almaktadır.
Eser tipi: Cami
Günümüzdeki kullanımı: Cami
Mülkiyet sahibi: Vakıflar
Yapıyı Sinan’a atfeden kaynaklar : TE, TB, TM
Eser hakkında bilgi: 1569-70 yıllarında tamamlanmış olan Sokollu Mehmet Paşa Camisi, külliyenin en önemli yapısıdır. Külliye, tezkirelerde göre cami, medrese, kervansaray ve imaretten oluşur. Ayrıca bir tabhane, mekteb ve hamamın varlığından külliye’nin vakfiyesinde bahsedilir. Bugün ise, tüm bu yapılardan sadece cami, medrese, arasta ve hamam ayaktadır. Yapıldığında, İstanbul-Edirne arasında yer alan menzil külliyelerinin en görkemlisi idi. Külliyenin planlaması kendisinden sonraki menzil külliyelerine de örnek olan özgün bir tasarımdır. Merkezde, dini ve barınma yapılarını birbirinden ayıran büyük bir dua kubbesi yer alır. Arastanın esnafı, her sabah dükkânlarını açmadan önce dua kubbesinin altında toplanarak dua ederlerdi. Kervansarayının bekçisi de, kervansarayda konaklayan ziyaretçileri bu kubbenin altında, küçük bir merasim ile uğurlardı. Bu dua kubbesinin merkezinde olduğu Sokullu Mehmet Paşa Arastası’nın yaklaşık yarısı ayakta ve hâlâ ticaret amaçlı olarak kullanılıyor. Kervansaray ise, dua kubbesinin arkasındaki iki oda dışında tamamen yokolmuştur. Kare planlı caminin sade dış görümünü, alışılmış boyutlardan daha büyük ağırlık kuleleri ile zenginleştirilmiştir. Caminin içi, özgün kalemişleri ve hat yazılarını yitirmiş olsa da, mekâna hakim heybetli kubbesi ve mermer minberi ile etkileyiciliğini koruyor. Geniş cami avlusu da, ortasındaki anıtsal şadırvan ile etkileyici bir görünüme sahiptir. Caminin minaresi klasik dönem görünümünü korumak ile birlikte, aslında 1910-12 yıllarındaki Bulgar işgali sırasında yıkıldıktan sonra 1934 yılında tekrar yapılmıştır. Cami ve medrese son olarak 1952-1968 yılları arasında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır. Lüleburgaz’ın en önemli camilerinden biri olduğundan, yapı gün içinde sürekli olarak ibadete açık tutuluyor.
Bu esere yakın diğer Sinan eserleri: Sokollu Mehmet Paşa Köprüsü , Sokollu Mehmet Paşa Medresesi , Sokollu Mehmet Paşa Kervansarayı , Sokollu Mehmet Paşa Hamamı

İzlenimler: Mimar Sinan’ın bu eserini ziyaret ettiniz mi? Eser hakkındaki izlenimlerinizi ve fotoğraflarınızı buradan paylaşabilir, bu sayfaya eklenecek güncel bilgiler için bize yazabilirsiniz

Yapıya Ait Fotoğraflar

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi tarafından 1997 yılından bu yana düzenlenen ‘Uluslararası İstanbul Grafik Tasarım Günleri’ (Grafist), uluslararası alanda tanınmış grafik tasarımcıları ile Türk grafik tasarımcılarını bir kez daha buluşturdu.

Zaman Gazetesi sponsorluğunda, üniversitenin Grafik Tasarım Bölümü Başkanı Prof. Ayşegül İzer’in önderliğiyle gerçekleştirilen etkinlik kapsamındaki seminer, workshop ve sergilerde yerli-yabancı grafik öğrencileri hünerlerini yarıştırıyor. Mimar Sinan Üniversitesi Öğretim Üyesi Sadık Karamustafa, ‘birbirini anlama projesi’ olarak tanımladığı Grafist ile Türkiye’deki grafik tasarım mesleğine katkıda bulunmak istediklerini söylüyor. Grafik alanında Türkiye’nin yüzünü batıya döndüğünü ifade eden Karamustafa, “Grafist, geleceğin tasarımcılarını uluslararası arenada başarılı kişilerle buluşturuyor. Farklı ülkelerden gelen pek çok öğrenciyi bir haftalık yoğun programıyla ortak projelerde ve etkinlik platformlarında birleştiriyor. Böylece uluslararası bir grafik ağı kurmuş oluyoruz.” diyor.

İngiltere’den Ian Noble, Hollanda’dan Jack Broeders ve Rogier Rosema, Fransa’dan Anette Lenz ile Türkiye’den Yeşim Demir ve Fevzi Yazıcı’nın seminer vereceği etkinlikte Güneş Hatun’un İran’ın Çağdaş İllüstrasyonu, Uluslararası Grafik Tasarımcılar Sergisi ve Öğrenci İllüstrasyonları Sergisi yer alacak. Bu yıl 14.sü düzenlenen etkinlik, 30 Nisan’a kadar grafikerlere ve sanatseverlere kapılarını açık tutacak.

Kaynak : Zaman

Dikdörtgen plan şemasına sahip yapıya Tirendaz sokaktan girilir. Giriş kapısı sağda yer alır. Kapıdan girilen holde ahşap merdiven vardır. Üst kata çıkış sağlayan merdiven sağ duvara yaslanmıştır. Giriş holüne solda iki oda açılır. Giriş holünün devamında rölövede Z-4 ve Z-5 olarak tanımlanan mekanlar ve üst katta bu bölümler üzerine gelen 1-4 ‘ nolu mekan geç dönem eklentisidir.

Bodrum kata arka bahçeden inilen merdivenlerden girilir. Bodruma iniş merdivenlerine açılan hole de üst kata çıkış veren ikinci bir merdiven daha yine geç dönemde eklenmiştir.

Birinci katta merdivenin olduğu hole 5 mekan kapısı açılır. Sokak cephesine bakan bölümde 2 oda yer alır. Rölövede 1-1 olarak tanımlanan odanın sağ köşesinden dışarıya doğru çıkma yapılmıştır. Arka bahçeye 3 mekân bakar. Bunlardan 1-5 nolu mekan tuvalettir.

Cepheleri geç dönemde sıvanan yapın giriş cephe birinci kat pencere altlarındaki motifler orijinal değildir. ½ oranındaki pencereler düz lentolu olup ahşap giyotin doğramalara sahiptir. Zemin kat ve bodrum kat pencerelerinin ön bölümlerinde demir parmaklık bulunur. Pencere etrafında cepheden dışarıya doğru çıkma yapan düz söve vardır. Giriş kapısı demir olup orijinal değildir.

Kırma çatı Marsilya tipi kiremit örtüsüne sahiptir.

Yakın dönemde yapılan restorasyonlarda arka cephesine eklenen betonarme bölüm dışında yapı plan şeması olarak mimari karakterini korumaktadır. Kagir olan yapının gözle yapılan tespitlerde taşıyıcı sistemini iyi olduğu belirlenmiştir.

2- RESTİTÜSYON RAPORU

Yapı arka cephesine yakın dönemde eklenen Z-4 , Z-5 ve 1-4 meknaları dışında plan şeması, tavan planları özgünlüğünü koruyarak günümüze gelmiştir. Bodrum kat , zemin kat ve 1 normal kattan oluşan kagir bina restitüsyonu yapıdaki izler, pervititch haritasından alınan kütle bilgileri ışığında hazırlanmıştır. Araştıma sürecinde bulunan İstanbul Büyükşehir Belediyesince hazırlatılan 1995-1996 yıllarına ait rölövelerde muhes eklentiler görülür. Bu bilgiye dayanarak yakın tarihli yapılan müdahalelerin 1980’ lerde yapılmış olduğunu söyleyebiliriz.

Restitüsyon kararları şunlardır;

• Arka cepheye yakın dönemde eklenen betonarme ekler kaldırılmış ve yapı pervititch haritalarında da tespit edilen gabarisine göre çizilmiştir.

• Oda yerleşimleri mevcutta orjinaldir. 1995-1996 yıllarındaki plan şemaları ile mevcut durum paralellik gösterdiği gibi tavan planları orijinaldir. Plan şemasında yapılan tek değişiklik Z2 olarak tanımlanan mekan ile Z1 mekanı arasındaki ahşap bölücü yerine duvar çizmek ve Z2 mekanının kapısını holden açmaktır (bkz. İstanbul Büyükşehir Belediyesince Hazırlatılan Rölöve). Mevcutta üst katta ahşap doğrama olan mekanın üstünde kagir duvar varıdr. Yığma sistemde yapılmış binada duvarların üstüste oturması dikkate alındığında doğrama kaldırımlı ve kagir duvar çizilmiştir. Z01 mekanındaki ahşap tavan tanzimi mevcut ahşap doğramadan ortalama 80 cm. önde farklaşır. Aynı mekanın tavanında iki farklı tanzim olmasıda ilginçtir. Ayrıca yine Süleymaniye bölgesi sivil mimari plan tipolojileri incelendiğinde mutfak bölümünün zemin katta olduğu görülür. Bu bilgi ışığında yapı mevcut plan şemasına bakıldığında mutfak olarak tanımlanacak bir mekan yoktur. Mevcut yapıda mutfak muhdes bölümdedir. Z01-ile Z 02 arasında sadece ahşap doğrama vardır ki, mutfak Osmanlıda açık mutfak olarak düzenlenmez. Elimizdeki verilerin değerlendirilmesi sonucunda Z01 ile Z02
mekanları birbirinden koparılmış ve Z02 mekanı mutfak olarak önerilmiştir.

• Z01 mekanının tavan planı yukarıda açıklanan nedenler doğrultusunda tek bir tavan tanzimi olacak şekilde restitüe edilmiştir (bkz. restitüsyon tavan planı paftası)

• Yapı pencere ve iç kapı doğramaları orjinaldir. Restitüsyonda değiştirilmemiştir.

• Giriş kapısı mevcutta demir olup orijinal değildir. Kapı formu ile ilgili elimizde belge olmadığından orta göbekli iddasız ahşap kapı önerisinde bulunulmuştur.

• Çatı örtüsü alaturka kiremit olarak önerilmiştir.

• Cepheler sıvalıdır.

3-RESTORASYON RAPORU

Restorasyon projesi restitüsyon projesi doğrultusunda hazırlanmıştır. Buna göre;

• Kagir olan yapıda, gözle yapılan incelemelerde taşıyıcı sisteminde hasar tespit edilmemiştir. Bu nedenle yapının arka cephesine eklenen betonarme eklerinin kaldırılması dışında müdahale edilmesi önerilmemiştir. Ancak uygulama sırasında yapı raspa işlemleri yapıldıktan, betonarme ekler kaldırıldıktan sonra bina taşıyıcı sistemi konunun uzmanlarınca yapılacak tespitler ışığında incelenmeli ve yapının takviyeye ihtiyacı olup olmadığına karar verilmelidir. Gerekli görülür ise proje revize edilmelidir. Uygulama sırasında betonarme ekler ,yapı yan ve arka özgün duvarda gerekli desteklemeler alındıktan sonra kaldırılması önerilir.

• Ahşap doğramalar yi durumdadır. Bu nedenle yeniden yapılmasına gerek yoktur. Yağlı boya raspası yapıldıktan sonra ahşap yüzeylerin üzerine gomalak cila veya su bazlı vernik uygulanması önerilir.

• Giriş kapısı mevcutta demirdir. Restitüsyon projesine uygun olarak ahşap ,orta göbekli önerilen kapı restorasyon projesinde verilen detaya uygun yapılmalıdır (bkz. restorasyon detay paftası)

• Ahşap çıta tavanların durumu iyidir. Ahşap kirişlerde sehim yoktur. Ancak uygulama sırasında ahşap döşeme kaplamaları kısmi olarak açılmalı ve ahşap kirişlerin durumu tespit edilmelidir. Ahşap döşemelerde bu işlem sırasında oluşacak hasarlar özgün ebatlarına uygun olarak ahşap malzeme ile tamamlama yöntemi ile yapılmalıdır.

• Ahşap limon kirişli merdivende mevcutta yatmalar vardır. Bu nedenle özgün yapım sistemine uygun olarak yenilenmesi önerilir. Mevcutta korkuluk yoktur. Restorasyon projesinde detayı verilen korkuluklara uygun olarak yenilenmesi önerilir ( bkz. restorasyon detay paftası).

• Restorasyonda kullanılacak tüm ahşapların nem oranının %7-12 arasında olması önerilir. Ayrıca fırınlamalı ve emprenye edilmelidir. Emprenye edilen ahşap üzerine su bazlı vernik uygulanması önerilir.

• Cephe dış duvarları ve iç duvarların raspalanması, tespit edilecek özgün harç karışım oranlarına uygun olarak hazırlanacak karışım ile sıvanması önerilir. Cephede sıva üzerine su bazlı boya uygulanabllir.

• Islak mekanlarda zemin döşemesinde karo siman, odalarda ahşap kaplama önerilir.

• Çatıda mevcutta bir problem gözükmemektedir. Çalışma sürecinde çatı arasına girilememiştir. Bu nedenle uygulamada çatı arasına girilerek çatı strüktür elemanlarındaki bozulmalar tespit edilmeli, konunun uzmanlarınca çatının yenilenip yenilenmemesi kararı alınmalıdır. Gerekiyorsa proje revize edilmelidir. Kiremit örtüsü marsilyadır, restorasyonda alaturka önerilir. Çatı kaplama tahtası üzerine su yalıtımı yapılması gereklidir.

RÖLÖVE RAPORU

Dikdörtgen plan şemasına sahip yapıya Tirendaz sokaktan girilir. Solda yer alan kapıdan merdiven evinin olduğu geniş mekâna girilir. Merdiven giriş mekânının sağ duvarına yaslanmıştır. Ahşap strüktürlü merdivenin ilk basamağı taştır. Merdiven altından sağ bölümdeki odaya geçilir. Sokak cephesinden bu mekâna 3 adet pencere açılmıştır. Odanın içinde küçük bir mekân daha vardır. Yakın tarihte yapılan mekan özgün değildir. Giriş mekânından arka bölüme geçiş holünün solunda tuvalet bulunur. Bu mekândan mutfak tezgâhının olduğu geniş hole 3 rıhtlı basamaktan çıkılır. Bu hole sağda ve arkada birer oda açılır. Diğer katlarda da bulunan arka odanın geç dönemde eklendiği düşünülmektedir.

Birinci kat, ara kattır. Merdivenden çıkılınca sağda bir oda, merdiven çıkış aksının karşısında tuvalet yer alır.

İkinci katta merdiven sahanlığından sokak cephesine bakan sağda bir odaya girilir. Odanın orta aksından dışarıya doğru kapalı cumba yapılmıştır. İlginç olan cumba ile mekan arasında pencere olmasıdır. Yakın dönemde yapıldığı düşünülen doğramaının restitüsyonda kaldırılması önerilir. Merdiven sahanlığından arka bölümde yer alan mutfağa geçilir. Mutfaktan sağda ve karşı aksta yer alan odalara girilir.

Tirendaz sokağına bakan giriş cephesi geç dönemde sıvanan yapın ikinci kat pencere altlarında yapılan motifler özgün değildir. Zemin kat pencerelerin üst bölümü basık kemer diğer katlardaki pencereler ise düz lentoludur. Pencere yanlarında cepheden taşma yapan düz söveler vardır.

Yapı yakın dönemde geçirdiği restorasyonlar sonucunda plan karakterini kaybetmiştir. Öyle ki arka bahçeye betonarme olarak ek bir oda bölümü eklenmiştir. Yine arka bölüme ikinci katta betonarme balkon çıkılmıştır. Mevcutta kiraya verilen katların yaşama mekanlarının yeterli olması için muhdes eklentilerin yapıldığı düşünülmektedir.

Tavanları lambri şeklinde ahşap kaplamadır. Niteliksiz ahşap tavanların yakın tarihte değiştirildiği düşünülmektedir.

Ahşap limon kirişli merdiven özgündür. Aşağıya doğru yatmaya başlayan merdiven tehlike arz etmektedir.

Mevut çatı formu iki beşik çatının ardı ardına yerleştirilmesinden oluşan bir forma sahiptir. Süleymaniye Bölgesi eski eserlerin çatı formları incelendiğinde çatı şeklinin özgün olmadığı tespiti yapılmıştır. Ayrıca oluğun bina oturum alanı orta aksından geçmesi suyun içeriye girmesine neden olmaktadır (bzk. Rölöve kesitleri ve çatı planı).

Pencereleri ahşap kanatlıdır. Bu mimari elemanlarda yakın dönemde yenilenmiştir.

Arka cepheside geç dönemde sıvanan yapının çatısı Marsilya tipi kiremit örtüsüne sahiptir.

RESTİTÜSYON RAPORU

Yapının yapılığı tarih kesin bilinmemekle beraber mimari cephe özellikleri incelendiğinde 19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başına tarihlemek yanlış olmaz. Yapı dikdörtgen bir parsel üzerinde yapılmış, yine dikdörtgen planlı bir binadır. Yakın dönemde yapılan yanlış uygulamalar sonucunda yapı arka bahçesine oda mekanları eklenmiştir.

Yapı ile ilgili çalışma süreci içinde ulaşılan kaynaklarda yeterli görsel ve yazılı belge bulunamamıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesince 1995-1996 yıllarında hazırlatılan rölövelerdeki verilerde yeterli olmamıştır. Çünkü bu belgeler de de yapının o dönemler de restorasyon geçirdiği açıktır. Görsel olarak tarihi bilinmeyen cephe fotoğraflarına ulaşılan yapının plan şeması ile ilgili belgeler yetersizdir.

Restitüsyon projesi yapıdaki izler, Süleymaniye Bölgesi eski eser plan tipolojileri incelemeleri sonucunda hazırlanmıştır. Buna göre alınan kararlar şunlardır;

• Bahçe kotu ile ön kot arasındaki fark nedeni ile ön cepheye bakan bölümde zemin kat ile birinci kat arasında ara kat yapılmıştır. Bu kat özgündür ve restitsüyonda korunmuştur. Mevcut plan şeması, 1995-1996 yılındaki rölöveler karşılıklı olarak incelenmiştir. 1995-1996 yılındaki projede yine arka bölümde bahçeye doğru bir eklenti olduğu görülür. Bu bölümün eklenti olduğu mevcuttaki betonarme kolon, kiriş sisteminden tespit edilebilmektedir. 1995-1996 yılında arka bölümdeki yapının eklenti olduğunu tarihi bilinmesede bu belgeden daha eski bir tarihte yapıldığı bilinen envanter fişlerinde çiziln bina kütlesinden anlamaktayız. Bu nedenlerde arka bahçenin bir kısmını işgel eden rölövede Z4 ve 2-4 olarak tanımlanan odalar kaldırlmıştır. Yine arka bahçeye bakan betonarme balkonda kaldırılmıştır. yapı iç plan şeması ise yapıdaki veriler ışığında hazırlanmıştır. Ön cepheye bakan oda yerleşimleri özgündür. Arka bölümdeki oda planları değiştirilmiştir. 2. kat plan şeması 1995-1996 yılına ait oda yerleşim rölövesi dikkate alınarak hazırlanmıştır. Ara kat mekan yerleşim planı mevcut doğrultusunda önerilmiştir. Zemin kat arka mekanların plan şeması yine mevcut plan şemasından yola çıkılarak önerilmiştir. Mevcutta tuvalet olarak 1.80 m.x 0.81 m. ebatlarında sol yan duvara yaslanan merdiven sahanlığına kapısı açılan mekanlar kullanılmaktadır (bkz. rölöve plan paftaları). Yapının bitişik nizam yapılaşmanın olduğu bir ada içinde yapıldığı dikkate alındığında bu mekan ebat, havalandırma, ışıklandırma gibi sorunlara cevap vermez. Bu nedenle bu mekanın aydınlık ve havalandırma boşluğu olması önerilmiştir. 510 ada 16 parselde günümüze özgün karakteri ile ulaşan kagir ve ahşap sistemde yapılmış binada da aynı uygulamanın yapıldığı tespit edilmiştir. Tuvalet mekanı sadece ara katta önerilmiştir. Aydınlık ara hollerin ve ara kattaki tuvaletin havalandırması ve ışık almasını sağlamaktadır.

• Mutfak zemin katta arka bahçeye bakan Z02 nolu mekan olarak tanımlanmıştır. Süleymaniye evleri plan tipolojisi incelendiğinde mutfağın genelde arka bahçeye baktığı tespiti dikkate alınarak böyle bir yerleşim önerisinde bulunulmuştur.

• Tavanlar 536 ada 11 parseldeki kagir yapının ahşap çıtalı tavanları dikkate alınarak restitüe edilmiştir.

• Islak mekanlar karo siman, giriş sofası doğal taş kaplama önerilmiştir. Odalar ahşap kaplamadır.

• Kapı ve pencereler yakın dönemde yenilenmiştir. Elimizdeki görsel belgelerden pencerelerin giyotin olduğu tespiti yapılmıştır. Belge doğrultusunda restitüsyonda ahşap giyotin pencere çizilmiştir.

• Kapılar orta göbekli sivil mimaride kullanılan detaylardan alınarak çizilmiştir.

• Mevut çatı formu iki beşik çatının ardı ardına yerleştirilmesinden oluşan bir forma sahiptir. Süleymaniye Bölgesi eski eserlerin çatı formları incelendiğinde çatı şeklinin özgün olmadığı tespiti yapılmıştır. Ayrıca oluğun bina oturum alanı orta aksından geçmesi suyun içeriye girmesine neden olmaktadır (bzk. Rölöve kesitleri ve çatı planı). Bu nedenle kırma çatı önerilmiş ve çizilmiştir. Kiremit örtüsü olarak alaturka kiremit önerilmiştir.

• Arka cephe pencere açıklıkları yakın dönem muhdes eklentiler ve müdahaleler neticesinde değişmiştir. Restitüsyonda ön cepheye bakan pencere genişlik ve yükseklikleri dikkate alınarak çizilmiştir.

RESTORASYON RAPORU

Restorasyon projesi restitüsyon doğrultusunda hazırlanmıştır. Buna göre;

• Kagir olan yapıda, gözle yapılan incelemelerde taşıyıcı sisteminde hasar tespit edilmemiştir. Bu nedenle yapının arka bahçesine eklenen betonarme eklerinin kaldırılması dışında müdahale edilmesi önerilmemiştir. Ancak uygulama sırasında yapı raspa işlemleri yapıldıktan , betonarme ekler kaldırıldıktan sonra bina taşıyıcı sistemi konunun uzmanlarınca yapılacak tespitler ışığında incelenmeli ve yapının takviyeye ihtiyacı olup olmadığına karar verilmelidir. Gerekli görülür ise proje revize edilmelidir. Uygulama sırasında betonarme ekler ,yapı yan ve arka özgün duvarda gerekli desteklemeler alındıktan sonra kaldırılması önerilir.

• Ahşap limon kirişli merdivende mevcutta yatmalar vardır. Bu nedenle özgün yapım sistemine uygun olarak yenilenmesi önerilir. Mevcut korkuluklarda özgün değildir. Restorayon projesinde detayı verilen korkuluklara uygun olarak yenilenmesi önerilir ( bkz. restorasyon detay paftası).

• Ahşap pencere ve kapılar restorasyon projesindeki detaylara uygun yapılacaktır (bzk. Restorasyon projesi detay paftası).

• Restorasyonda kullanılacak tüm ahşapların nem oranının %7-12 arasında olması önerilir. Ayrıca fırınlamalı ve emprenye edilmelidir. Emprenye edilen ahşap üzerine su bazlı vernik uygulanması önerilir.

• Restitüsyon projesi doğrultusunda hazırlanan restorasyonda çatı şekli değişecekitr, çatı yeniden yapılacaktır. Çatı kiremit altı su yalıtım yapılması gereklidir.

• Cephe dış duvarları ve iç duvarların raspalanması, tespit edilecek özgün harç karışım oranlarına uygun olarak hazırlanacak karışım ile sıvanması önerilir. Cephede sıva üzerine su bazlı boya uygulanabllir.

Kökeni ve devşirilmesi

Sinaneddin Yusuf , Kayseri’nin Agrianos[4](bugün Ağırnas) köyünde hristiyan ( Ermeni veya Rum olarak doğmuştur.1511′de Yavuz Sultan Selim zamanında devşirme olarak İstanbul’a gelmiş yeniçeri ocağına alınmıştır.

« “Bu değersiz kul , Sultan Selim Han’ın saltanat bahçesinin devşirmesi olup , Kayseri sancağından oğlan devşirilmesine ilk defa o zaman başlanmıştı. Acemi oğlanlar arasından sağlam karakterlilere uygulanan kurallara bağlı olarak kendi isteğimle dülgerliğe seçildim. Ustamın eli altında , tıpkı bir pergel gibi ayağım sabit olarak merkez ve çevreyi gözledim. Sonunda yine tıpkı bir pergel gibi yay çizerek , görgümü artırmak için diyarlar gezmeye istek duydum. Bir zaman padişah hizmetinde Arap ve Acem ülkelerinde gezip tozdum. Her saray kubbesinin tepesinden ve her harabe köşesinden bir şeyler kaparak bilgi, görgümü artırdım. İstanbula dönerek zamanın ileri gelenlerinin hizmetinde çalıştım ve yeniçeri olarak kapıya çıktım ” »

Yeniçerilik dönemi

Abdulmennan oğlu Sinan , Mimar olarak Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferine katıldı. 1521 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın Belgrad Seferine Yeniçeri olarak katıldı. 1522’de Rodos Seferine ve Belgrad Seferine Atlı Sekban olarak katılıp, 1526 Mohaç Meydan Muharebesi’nden sonra, gösterdiği yararlıklar sebebiyle takdir edilerek Acemi Oğlanlar Yayabaşılığına (Bölük Komutanı) terfi ettirildi.Sonraları Zemberekçibaşı ve Başteknisyen oldu.

1533 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın İran Seferi sırasında Van Gölü’nde karşı sahile gitmek için Mimar Sinan iki haftada üç adet kadırga yapıp donatarak büyük itibar kazandı. İran Seferinden dönüşte, Yeniçeri Ocağında itibarı yüksek olan Hasekilik rütbesi verildi. Bu rütbeyle, 1537 Korfu, Pulya ve 1538 Moldavya seferlerine katıldı. 1538 yılındaki Karaboğdan Seferinde ordunun Prut Nehri’ni geçmesi için köprü gerekmiş bataklık alanda günlerce uğraşılmasına karşın köprü kurulamamış görev Kanuni’nin veziri Damat Çelebi Lütfi Paşa’nın emriyle Abdulmennan oğlu Sinan’a verilmiştir.

« Hemen adı geçen suyun üstüne bir güzel köprünün yapımına başladım. 10 günde yüksek bir köprü yaptım. İslam ordusu ile bütün canlıların şahı , sevinçle geçtiler. »

Köprünün yapımından sonra Abdulmennan oğlu Sinan 17 yıllık yeniçerilik hayatından sonra 40 yaşında Başmimarlık görevine atanır.

« Yeniçeri ocağındaki yolumdan ayrılacak olma düşüncesi elem verse de sonunda yine mimarlığın camiler inşa edip birçok dünya ve ahret muradına vesile olacağını düşünüp kabul ettim. »

Başmimarlık dönemi

1538 yılında Hassa başmimarı olan Sinan , baş mimarlık görevini I. Süleyman,II. Selim ve III. Murat zamanında 40 yıl süre ile yapmıştır.

Mimar Sinan’ın, Mimarbaşılığa getirilmeden evvel yaptığı üç eser dikkat çekicidir. Bunlar: Halep’te Husreviye Külliyesi, Gebze’de Çoban Mustafa Külliyesi ve İstanbul’da Hürrem Sultan için yapılan Haseki Külliyesidir. Halep’teki Hüsreviye Külliyesinde, tek kubbeli cami tarzı ile, bu kubbenin köşelerine birer kubbe ilave edilerek yan mekanlı cami tarzı birleştirilmiş ve böylece Osmanlı mimarlarının İznik ve Bursa’daki eserlerine uyulmuştur. Külliyede ayrıca, avlu, medrese, hamam, imaret ve misafirhane gibi kısımlar bulunmaktadır. Gebze’deki Çoban Mustafa Paşa Külliyesinde renkli taş kakmalar ve süslemeler görülür. Külliyede cami, türbe ve diğer unsurlar ahenkli bir tarzda yerleştirilmiştir. Mimar Sinan’ın İstanbul’daki ilk eseri olan Haseki Külliyesi, devrindeki bütün mimari unsurları taşımaktadır. Cami, medrese, sübyan mektebi, imaret, darüşşifa ve çeşmeden oluşan külliyede cami, diğer kısımlardan tamamen ayrıdır.

Mimar Sinan’ın Mimarbaşı olduktan sonra verdiği üç büyük eser, onun sanatının gelişmesini gösteren basamaklardır. Bunların ilki İstanbul’daki Şehzade Camii ve külliyesidir. Dört yarım kubbenin ortasında merkezi bir kubbe tarzında inşa edilen Şehzade Camii, daha sonra yapılan bütün camilere örnek teşkil etmiştir.

Süleymaniye Camii, Mimar Sinan’ın İstanbul’daki en muhteşem eseridir. Kendi tabiriyle kalfalık döneminde, 1550-1557 yılları arasında yapılmıştır.

Mimar Sinan’ın en büyük eseri ise, seksen yaşında yaptığı ve “ustalık eserim” diye takdim ettiği, Edirne’deki Selimiye Camiidir (1575).

Mimar Sinan, Mimarbaşı olduğu sürece birbirinden çok değişik konularla uğraştı. Zaman zaman eskileri restore etti. Bu konudaki en büyük çabalarını Ayasofya için harcadı. 1573’te Ayasofya’nın kubbesini onararak çevresine, takviyeli duvarlar yaptı ve eserin bu günlere sağlam olarak gelmesini sağladı. Eski eserlerle abidelerin yakınına yapılan ve onların görünümlerini bozan yapıların yıkılması da onun görevleri arasındaydı. Bu sebeplerle Zeyrek Camii ve Rumeli Hisarı civarına yapılan bazı ev ve dükkânların yıkımını sağladı.

İstanbul caddelerinin genişliği, evlerin yapımı ve lağımların bağlanmasıyla uğraştı. Sokakların darlığı sebebiyle ortaya çıkan yangın tehlikesine dikkat çekip bu hususta ferman yayınlattı. Günümüzde bile bir problem olan İstanbul’un kaldırımlarıyla bizzat ilgilenmesi çok ilgi çekicidir.

Büyükçekmece Köprüsü üzerinde kazılı olan mührü, onun aynı zamanda mütevazı kişiliğini de yansıtmaktadır. Mühür şöyledir:

« El-fakiru l-Hakir Ser Mimaranı Hassa ”
(Değersiz ve muhtac kul, Saray özel mimarlarının başkanı) »

Eserlerinin bir kısmı İstanbul’dadır. 1588′de İstanbul’da vefat eden Mimar Sinan, Süleymaniye Camii’nin yanında kendi yaptığı sade türbeye gömüldü.

« Giçdi bu demde cihandan pir-i mimaran Sinan »
(Türbesindeki dua penceresinden)

Mimar Sinan Türbesi, İstanbul Müftülüğü’nün sütunlu kapısından çıkınca hemen solda, iki caddenin kesiştiği noktada Fetva Yokuşu sonunda solda, Süleymaniye Camii’nin Haliç duvarının önünde, beyaz taşlı sade bir türbedir

Mimar Sinanın Eserleri

Mimar Sinan 92 cami, 52 mescit, 55 medrese, 7 darül-kurra, 20 türbe, 17 imaret, 3 darüşşifa (hastane), 6 su yolu, 10 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 de hamam olmak üzere 365 eser vermiştir.

Camiler

1. İstanbul Süleymâniye Câmii,
2. İstanbul Şehzâdebaşı Câmii,
3. Haseki Camii,
4. Mihrimah Sultan Camii – Edirnekapı
5. Mihrimah Sultan Câmii – Üsküdar’da, iskelede
6. Rüstem Paşa Câmii (Tahtakale’de),
7. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Kadırga Limanında),
8. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Azapkapısı’nda),
9. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Büyükçekmece)
10. Odabaşı Câmii (Yenikapı yakınında),
11. Hamâmî Hâtun Câmii (Sulumanastır’da),
12. Ferruh Kethüdâ Câmii (Balat Kapısı içinde),
13. Kara Camii – Sofya
14. Kazasker İvaz Efendi Camii
15. Kılıç Ali Paşa Camii (Tophane’de),
16. Ahî Çelebi Câmii (İzmir İskelesi yakınında),
17. Ebü’l-Fazl Câmii (Tophâne üstünde),
18. Sinan Paşa Camii (Beşiktaş’ta),
19. Eski Vâlide Câmii (Üsküdar’da),
20. Ferhad Paşa Câmii (Çatalca’da),
21. Drağman Yunus Camii
22. Gazi Ahmet Paşa Camii
23. Hadım İbrahim Paşa Camii
24. Abdurrahman Paşa Camii (Kastamonu, Tosya’da)
25. Molla Çelebi Camii
26. Nişancı Paşa Çelebi Câmii (Kiremitlik’te),
27. Piyale Paşa Camii
28. Rüstem Paşa Câmii – Tahtakale
29. Selimiye Camii – Edirne
30. Zâl Mahmûd Paşa Câmii – Eyüp
31. Çavuşbaşı Camii – Sütlüce
32. İskender Paşa Câmii (Kanlıca’da),
33. Şah Sultan Camii – Eyüp
34. Şehzade Camii – Şehzadebaşı
35. Şehzâde Cihangir Câmii (Tophâne’de),
36. Şemsi Ahmed Paşa Câmii (Üsküdar’da),
37. Osman Şah Vâlidesi Câmii (Aksaray’da),
38. Sultan Bâyezîd Kızı Câmii (Yenibahçe’de),
39. Ahmed Paşa Câmii (Topkapı’da),
40. Sokullu Mehmed Paşa Câmii (Hafsa’da, Trakya),
41. Sokullu MehmedPaşa Câmii (Burgaz’da),
42. İbrâhim Paşa Câmii (Silivrikapı’da),
43. Bâli Paşa Câmii (Hüsrev Paşa Türbesi yakınında,
44. Hacı Evhad Câmii (Yedikule yakınında),
45. Kazasker Abdurrahmân Çelebi Câmii (Molla Gürânî’de),
46. Mahmûd Ağa Câmii (Ahırkapı yakınında),
47. Hoca Hüsrev Câmii (Kocamustafapaşa’da),
48. Defterdar Süleymân Çelebi Câmii (Üsküplü Çeşmesi yakınında),
49. Yunus Bey Câmii (Balat’ta),
50. Hürrem Çavuş Câmii (Yenibahçe yakınında),
51. Sinan Ağa Câmii (Kâdı Çeşmesi yakınında),
52. Süleymân Subaşı Câmii (Unkapanı’nda),
53. Kasım Paşa Câmii (Tersâne yakınında),
54. Muhiddin Çelebi Câmii (Tophâne’de),
55. Molla Çelebi Câmii (Tophâne Beşiktaş arasında),
56. Çoban Mustafa Paşa Câmii (Gebze’de),
57. Pertev Paşa Câmii (İzmit’te),
58. Rüstem Paşa Câmii (Sapanca’da),
59. Rüstem Paşa Câmii (Samanlı’da),
60. Rüstem Paşa Câmii (Bolvadin’de),
61. Rüstem Paşa Câmii (Rodoscuk’ta),
62. Mustafa Paşa Câmii (Bolu’da),
63. Ferhad Paşa Câmii (Bolu’da),
64. Mehmed Bey Câmii (İzmit’te),
65. Osman Paşa Câmii (Kayseri’de),
66. Hacı Paşa Câmii (Kayseri’de),
67. Cenâbî Ahmed Paşa Câmii (Ankara’da),
68. Lala Mustafa Paşa Câmii (Erzurum’da),
69. Sultan Alâeddin Selçûkî Câmiinin (Çorum’da) yenilenmesi,
70. Abdüsselâm Câmiinin (İzmit’te)yenilenmesi,
71. Kiliseden dönme Eski Câminin (İznik’te)Sultan Süleymân tarafından yeniden yaptırılması,
72. Hüsreviye (Hüsrev Paşa)Câmii (Haleb’de),
73. Sultan Murâd Câmii (Manisa’da),
74. Orhan Câmiinin (Kütahya’da)yenilenmesi,
75. Kâbe-i şerîfin kubbelerinin tâmiri,
76. Hüseyin Paşa Câmii (Kütahya’da),
77. Sultan Selim Câmii (Karapınar’da),
78. Sultan Süleymân Câmii (Şam, Gök Meydanda),
79. Taşlık Câmii (Mahmûd Paşa için, Edirne’de),
80. Defterdar Mustafa Çelebi Câmii (Edirne’de),
81. Haseki Sultan Câmii (Edirne, Mustafa Paşa Köprüsü başında),
82. Cedid Ali Paşa Câmii (Babaeski’de),
83. Semiz Ali Paşa Câmii (Ereğli’de),
84. Bosnalı MehmedPaşa Câmii (Sofya’da),
85. Sofu MehmedPaşa Câmii (Hersek’te),
86. Maktul Mustafa Paşa Câmii (Budin’de),
87. Firdevs Bey Câmii (Isparta’da),
88. Memi Kethudâ Câmii (Ulaşlı’da),
89. Tatar Han Câmii (Kırım, Gözleve’de),
90. Vezir Osman Paşa Câmii (Tırhala’da),
91. Rüstem Kethüdâsı Mehmed Bey Câmii (Tırhala’da),
92. Mesih Mehmed Paşa Câmii (Yenibahçe’de).

Medreseler

1. Sultan Süleymân Medresesi (Mekke’de),
2. Süleymâniye Medreseleri (İstanbul’da),
3. Yavuz Sultan Selim Medresesi (Halıcılar Köşkünde),
4. Sultan Selim Medresesi (Edirne’de),
5. Sultan Süleymân Medresesi (Çorlu’da),
6. Şehzâde Sultan Mehmed Medresesi (İstanbul’da),
7. Haseki Sultan Medresesi (Avratpazarı’nda),
8. Vâlide Sultan Medresesi (Üsküdar’da),
9. Kahriye Medresesi (Sultan Selim yakınında),
10. Mihrimah Sultan Medresesi (Üsküdar’da),
11. Mihrimah Sultan Medresesi (Edirnekapı’da),
12. MehmedPaşa Medresesi (Kadırga’da),
13. MehmedPaşa Medresesi (Eyüp’te),
14. Osman Şah Vâlidesi Medresesi (Aksaray yakınında),
15. Rüstem Paşa Medresesi (İstanbul’da),
16. Ali Paşa Medresesi (İstanbul’da), 17i.lşiplş.ml.çmö)AhmedPaşa Medresesi (Topkapı’da),
17. Sofu MehmedPaşa Medresesi (İstanbul’da),
18. İbrâhim Paşa Medresesi (İstanbul’da),
19. Sinân Paşa Medresesi (Beşiktaş’ta),
20. İskender Paşa Medresesi (Kanlıca’da),
21. Kasım Paşa Medresesi,
22. Ali Paşa Medresesi (Babaeski’de),
23. Mısırlı Mustafa Paşa Medresesi (Gebze’de),
24. Ahmed Paşa Medresesi (İzmit’te),
25. İbrâhim Paşa Medresesi (Îsâ Kapısında),
26. Şemsi Ahmed Paşa Medresesi (Üsküdar’da),
27. Kapı Ağası Mahmûd Ağa Medresesi (Ahırkapı’da),
28. Kapıağası Câfer Ağa Medresesi (Soğukkuyu’da),
29. Ahmed Ağa Medresesi (Çapa’da),
30. Hâmid Efendi Medresesi (Filyokuşu’nda),
31. Mâlûl Emir Efendi Medresesi (Karagümrük’te),
32. Ümm-i Veled Medresesi (Karagümrük’te),
33. Üçbaş Medresesi (Karagümrük’te),
34. Kazasker Perviz Efendi Medresesi (Fâtih’te),
35. Hâcegizâde Medresesi (Fâtih’te),
36. Ağazâde Medresesi (İstanbul’da),
37. Yahya Efendi Medresesi (Beşiktaş’ta),
38. Defterdar Abdüsselâm Bey Medresesi (Küçükçekmece’de),
39. Tûtî Kâdı Medresesi (Fâtih’te),
40. Hakîm Mehmed Çelebi Medresesi (Küçükkaraman’da),
41. Hüseyin Çelebi Medresesi (Çarşamba’da),
42. Şahkulu Medresesi (İstanbul’da),
43. Emin Sinân Efendi Medresesi (Küçükpazar’da),
44. Yunus Bey Medresesi (Draman’da),
45. Karcı Süleyman Bey Medresesi,
46. Hâcce Hâtun Medresesi (Üsküdür’da),
47. Defterdar Şerifezâde Medresesi (Kâdıçeşmesi’nde),
48. Kâdı Hakîm Çelebi Medresesi (Küçükkaraman’da),
49. Kirmasti Medresesi,
50. Sekban Ali Bey Medresesi (Karagümrük’te),
51. Nişancı MehmedBey Medresesi (Altımermer’de),
52. Kethüdâ Hüseyin Çelebi Medresesi (SultanSelim’de),
53. Gülfem Hâtun Medresesi (Üsküdar’da),
54. Hüsrev Kethüdâ Medresesi (Ankara’da),
55. Mehmed Ağa Medresesi (Çatalçeşme’de).

Külliyeler

1. Haseki Külliyesi
2. Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi

Dârülkurrâlar

1. SultanSüleymanHanDârülkurrâası (İstanbul’da),
2. Vâlide Sultan Dârülkurrâsı (Üsküdar’da),
3. Hüsrev Kethüdâ Dârülkurrâsı (İstanbul’da),
4. Mehmed Paşa Dârülkurrâsı (Eyüp’te),
5. Müftü Sa’di Çelebi Dârülkurrâsı (Küçükkaraman’da),
6. Sokullu MehmedPaşa Dârülkurrâsı (Eyüp’te),
7. Kâdızâde Efendi Dârülkurrâsı (Fâtih’te).

Türbeler

1. Yahya Efendi Türbesi (Beşiktaş’ta),
2. Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi (Beşiktaş’ta),
3. Arap AhmedPaşa Türbesi (Fındıklı’da),
4. Sultan Süleymân Türbesi (Süleymaniye’de),
5. Şehzâde Sultan MehmedTürbesi (Şehzâdebaşı’nda),
6. SultanSelim Türbesi (Ayasofya civârında),
7. Hüsrev Paşa Türbesi (Yenibahçe’de),
8. ŞehzâdelerTürbesi (Ayasofya’da),
9. Vezir-i âzam RüstemPaşa Türbesi (Şehzâde Türbesi yakınında),
10. Ahmed Paşa Türbesi (Eyüp’te),
11. MehmedPaşa Türbesi (Topkapı’da),
12. Çocukları için inşâ ettiği türbe,
13. Siyavuş Paşa Türbesi (Eyüp’te),
14. Siyavuş Paşanın çocukları için yapılan türbe (Eyüp’te),
15. Zâl Mahmûd Paşa Türbesi (Eyüp’te),
16. Şemsi Ahmed Paşa Türbesi (Üsküdar’da),
17. Kılıç Ali Paşa Türbesi (Tophâne’de),
18. Pertev Paşa Türbesi (Eyüp’te),
19. Şâh-ı Hûban Türbesi (Üsküdar’da,
20. Haseki Hürrem Sultan Türbesi (Süleymaniye’de).

İmâretler

1. SultanSüleymân İmâreti (Süleymaniye’de),
2. Haseki Sultan İmâreti (Mekke’de),
3. Haseki Sultan İmâreti (Medîne’de),
4. Mustafa Paşa Köprüsü başında bir imâret (Edirne’de),
5. SultanSelim İmâreti (Karapınar’da),
6. SultanSüleymân İmâreti (Şam’da),
7. Şehzâde Sultan Mehmed İmâreti (İstanbul’da),
8. SultanSüleymân İmâreti (Çorlu’da),
9. Vâlide Sultan İmâreti (Üsküdar’da),
10. Mihrimah Sultan İmâreti (Üsküdar’da),
11. Sultan Murâd İmâreti (Manisa’da),
12. Rüstem Paşa İmâreti (Rodoscuk’ta),
13. Rüstem Paşa İmâreti (Sapanca’da),
14. MehmedPaşa İmâreti (Burgaz’da),
15. MehmedPaşa İmâreti (Hafsa’da),
16. Mustafa Paşa İmâreti (Gebze’de),
17. MehmedPaşa İmâreti (Bosna’da).

Dârüşşifâlar

1. SultanSüleymân Dârüşşifâsı (Süleymaniye’de),
2. Haseki Sultan Dârüşşifâsı (Haseki’de),
3. Vâlide Sultan Dârüşşifâsı (Üsküdar’da)

Su Yolları Kemerleri

1. Bend Kemeri (Kağıthâne’de),
2. Uzun Kemer (Kemerburgaz’da),
3. Mağlova Kemeri(Kemerburgaz’da),
4. Gözlüce Kemer (Cebeciköy’de),
5. Müderris köyü yakınındaki kemer (Kemerburgaz’da).
6. Kırık Kemer

Köprüler

1. Büyük çekmece Köprüsü,
2. Silivri Köprüsü,
3. Mustafa Paşa Köprüsü (Meriç üzerinde),
4. Sokullu Mehmed Paşa Köprüsü (Tekirdağ’da),
5. Odabaşı Köprüsü (Halkalıpınar’da),
6. Kapıağası Köprüsü (Harâmidere’de),
7. MehmedPaşa Köprüsü (Sinanlı’da),
8. Vezir-i âzam Mehmed Paşa (Mostar) Köprüsü (Bosna’da, Vişigrad kasabasında).
9. Drina Köprüsü
10. Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü

Kervansaraylar

1. Kervansaray (Sultan Süleymân İmâreti yakınında),
2. Kervansaray (Büyükçekmece’de),
3. RüstemPaşa Kervansarayı (Rodosçuk’ta),
4. KebecilerKervansarayı (Bitpazarı’nda),
5. Rüstem Paşa Kervansarayı (Galata’da),
6. Ali Paşa Kervansarayı (Bursa’da),
7. Ali Paşa Kervansarayı (Bitpazarı’nda),
8. Pertev Paşa Kervansarayı (Vefâ’da),
9. Mustafa Paşa Kervansarayı (Ilgın’da),
10. Rüstem Paşa Kervansarayı (Sapanca’da),
11. Rüstem Paşa Kervansarayı (Samanlı’da),
12. Rüstem Paşa Kervansarayı (Karışdıran’da),
13. RüstemPaşa Kervansarayı (Akbıyık’ta),
14. Rüstem Paşa Kervansarayı (Karaman Ereğlisi’nde),
15. Hüsrev Kethüdâ Kervansarayı (İpsala’da)
16. MehmedPaşa Kervansarayı (Hafsa’da),
17. Mehmed Paşa Kervansarayı (Burgaz’da),
18. RüstemPaşa Kervansarayı (Edirne’de),
19. Ali Paşa Çarşısı ve Kervansarayı (Edirne’de),
20. İbrâhim Paşa Kervansarayı (İstanbul’da).

Saraylar

1. Saray-ı atîk tâmiri (Beyazıt’ta),
2. Saray-ı cedîd-i hümâyûn tâmiri (Topkapı’da),
3. Üsküdar Sarayının tâmiri (Üsküdar’da),
4. Galatasarayın eski yerine yeniden inşâsı (Galatasaray’da),
5. Atmeydanı Sarayının yeniden inşâsı (Atmeydanı’nda),
6. İbrâhim Paşa Sarayı (Atmeydanı’nda),
7. Yenikapı Sarayının yeniden inşâsı (Silivrikapı’da),
8. Kandilli Sarayının yeniden inşâsı (Kandilli’de),
9. Fenerbahçe Sarayının yeniden inşâsı (Fenerbahçe’de),
10. İskender Çelebi Bahçesi Sarayının yeniden inşâsı (İstanbul şehir dışında),
11. Halkalı Pınar Sarayının yeniden inşâsı (Halkalı’da),
12. Rüstem Paşa Sarayı (Kadırga’da),
13. MehmedPaşa Sarayı (Kadırga’da),
14. Mehmed Paşa Sarayı (Ayasofya yakınında),
15. MehmedPaşa Sarayı (Üsküdar’da),
16. Rüstem Paşa Sarayı (Üsküdür’da),
17. Siyavuş Paşa Sarayı (İstanbul’da),
18. Siyavuş Paşa Sarayı (Üsküdar’da),
19. Siyavuş Paşa Sarayı (yine Üsküdar’da),
20. Ali Paşa Sarayı (İstanbul’da),
21. AhmedPaşa Sarayı (Atmeydanı’nda),
22. Ferhad Paşa Sarayı (Bâyezîd civârında),
23. Pertev Paşa Sarayı (Vefâ Meydanında),
24. SinânPaşa Sarayı (Atmeydanı’nda),
25. Sofu MehmedPaşa Sarayı (Hocapaşa’da),
26. Mahmûd Ağa Sarayı (Yenibahçe’de),
27. MehmedPaşa Sarayı (Halkalı yakınında Yergöğ’de),
28. Şâh-ı Hûbân Kadın Sarayı (Kasımpaşa Çeşmesi yakınında),
29. Pertev Paşa Sarayı (şehrin dışında),
30. AhmedPaşa Sarayı (şehrin dışında),
31. AhmedPaşa Sarayı (Taşra Çiftlik’te),
32. AhmedPaşa Sarayı (Eyüp’te),
33. Ali Paşa Sarayı (Eyüp’te),
34. MehmedPaşa Sarayı (şehrin dışında, Rüstem Çelebi Çiftliğinde),
35. Mehmed Paşa Sarayı (Bosna’da),
36. Rüstem Paşa Sarayı (İskender Çelebi Çiftliğinde).

Mahzenler

1. Buğday mahzeni (Galata Köşesinde),
2. Zift Mahzeni (Tersâne-i Âmirede),
3. Anbar (sarayda),
4. Anbar (Has Bahçe Yalısında),
5. Mutbak ve kiler (sarayda),
6. Mahzen (Unkapanı’nda),
7. İki adet anbar (Cebehâne yakınında),
8. Kurşunlu Mahzen (Tophâne’de).

Hamamlar

1. SultanSüleymân Hamamı (İstanbul’da),
2. Sultan Süleymân Hamamı (Kefe’de),
3. Üç Kapılı Hamam (Topkapısarayında),
4. Üç Kapılı Hamam (Üsküdar Sarayında),
5. Haseki Sultan Hamamı (Ayasofya yakınında),
6. Haseki Sultan Hamamı (Bahçekapı’da),
7. Haseki Sultan Hamamı (Yahudiler içinde),
8. Vâlide SultanHamamı (Üsküdar’da),
9. Vâlide SultanHamamı (Karapınar’da),
10. Vâlide SultanHamamı (Cibâli Kapısında),
11. Mihrimah SultanHamamı (Edirnekapı’da),
12. Lütfi Paşa Hamamı (Yenibahçe’de),
13. MehmedPaşa Hamamı (Galata’da),
14. MehmedPaşa Hamamı (Edirne’de),
15. Kocamustafapaşa Hamamı (Yenibahçe’de),
16. İbrâhim Paşa Hamamı (Silivrikapı’da),
17. Kapıağası Yâkub Ağa Hamamı (Sulumanastır’da),
18. Sinân Paşa Hamamı (Beşiktaş’ta),
19. Molla Çelebi Hamamı (Fındıklı’da),
20. Kaptan Ali Paşa Hamamı (Tophâne’de),
21. Kaptan Ali Paşa Hamamı (Fenerkapı’da),
22. Müfti Ebüssü’ûd Efendi Hamamı (Mâcuncu Çarşısında),
23. Mîrmirân Kasımpaşa Hamamı (Hafsa’da),
24. Merkez Efendi Hamamı (Yenikapı dışında),
25. Nişancı Paşa Hamamı (Eyüp’te),
26. Hüsrev Kethüdâ Hamamı (Ortaköy’de),
27. Hüsrev Kethüdâ Hamamı (İzmit’te),
28. Hamam (Çatalca’da),
29. RüstemPaşa Hamamı (Sapanca’da),
30. Hüseyin Bey Hamamı (Kayseri’de),
31. Sarı Kürz Hamamı (İstanbul’da),
32. Hayreddin Paşa Hamamı (Zeyrek’te),
33. Hayreddin Paşa Hamamı (Karagümrük’te),
34. Yâkub Ağa Hamamı (Tophâne’de),
35. Haydar Paşa Hamamı (Zeyrek’te),
36. İskender Paşa Hamamı,
37. Odabaşı Behruzağa Hamamı (Şehremini’de),
38. Kethüdâ Kadın Hamamı (Akbaba’da),
39. Beykoz Hamamı,
40. Emir Buhârî Hamamı (Edirnekapı dışında),
41. Hamam (Eyüp’te),
42. Dere Hamamı (Eyüp’te),
43. Sâlih Paşazâde Hamamı (Yeniköy’de),
44. Sultan Süleymân Hamamı (Mekke’de),
45. HayreddinPaşa Hamamı (Tophâne’de),
46. Hayreddin Paşa Hamamı (Kemeraltı’nda),
47. Rüstem Paşa Hamamı (Cibâli’de),
48. Vâlide SultanHamamı (Üsküdar’da)

Kaynak : http://tr.wikipedia.org/wiki/Mimar_Sinan